DOI: 10.30586/pek.1819431 ISSN: 2587-2567

Türkiye’de Vergi Rekortmenleri (1997–2023)

Hüseyin Gürkan Abalı, Ali Hakan Mutluay
Show PDF Cite
Bu çalışma, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından kamuya açıklanan verilere dayanarak, 1997 ile 2023 yılları arasında Türkiye’nin “vergi rekortmenlerinin” kapsamlı bir uzun dönem analizini sunmaktadır. Çalışma, yoğunlaşma oranlarını (Top-1, Top-10, Top-25, Top-50), eşitsizlik endekslerini (Gini katsayıları) ve sektörel-coğrafi dağılımları analiz ederek, mükellefler hiyerarşisinin üst katmanındaki vergi yoğunlaşmasının yapısal özelliklerini ortaya koymaktadır. Bulgular, yirmi yılı aşkın bir süre boyunca, en çok vergi ödeyen ilk 100 mükellefin ödediği toplam verginin yarısından fazlasının sürekli olarak ilk on firma içinde yoğunlaştığını, 2023 yılında ise yalnızca bir en büyük mükellefin tek başına toplamın %10’undan fazlasını oluşturduğunu göstermektedir. Aynı işletmelerin — özellikle bankalar, enerji şirketleri ve petrokimya şirketlerinin — 20 yıl boyunca listede yer alması, küçük ama köklü bir mükellef grubunun varlığını göstermektedir. Veriler, vergi katkılarının özellikle Büyük Mükellefler Vergi Dairesi aracılığıyla İstanbul’da son derece yoğunlaştığını göstermektedir. Küçük Anadolu illerinin katkısı ise neredeyse hiç yoktur. Bu örüntüler, sınırlı sayıda büyük mükelleften kaynaklanan bir mali istikrarı yansıtırken, aynı zamanda mali kırılganlık ve toplumsal eşitsizliğe de işaret etmektedir; çünkü kamu gelirlerinin büyük kısmı hâlâ sıradan vatandaşlar tarafından ödenen dolaylı vergilere dayanmaktadır. Çalışma, sembolik önemine rağmen, “vergi rekortmenleri” listelerinin Türkiye’nin mali sisteminin hem yapısal eksikliklerini hem de güçlü yönlerini ortaya koyduğunu ve bu listelerin devlet kapasitesi ile vergi adaleti üzerine daha geniş bir tartışma çerçevesinde titizlikle değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.

More from our Archive