DOI: 10.47571/sanatyorum.1724629 ISSN: 2822-2865

Türk Kültüründe Mitolojik Ana Kompleksinde Kutsal Dişi Olgusunun Metaforik Bağlamda Ele Alınması

Gülten Gültepe
Show PDF Cite
Tabiat içerisinde varlık kazanan insanoğlu, çevresinde bulunduğu canlı, cansız ve ilahi alemle bir bütün halinde mevcut olmuş ve yaşam bulmuştur. İnsan-tabiat kişileştirilmesinde, ruhuna inanılan tabiat, canlı bir vücut olarak tasavvur edilmiş doğan, türeyen, yaşlanan bir varlık görünümünde somutlaştırılmıştır. Doğurganlık özelliğiyle bütünleştirilen, dişil unsurların üreme, çoğalma ve koruyucu olma yapısıyla bağlantılı görünen bir karakter almıştır. İnanç yapısında, ruhuna inanılan tabiat ve unsurları, kültleşmiş ve mitolojik sistemlerin bünyesinde gelişim sağlamıştır. Arkaik gerçeklikte, insanın hayalinde korunmaya çalışılan, tabiat ve tabiatüstünün net bir şekilde ayrılmadığı veya kavram ve kuramların bir bütün halinde görüldüğü bir zamanda tabiat, insan ve ilahi alem bağımlı seyretmiştir. Özellikle efsane, destan ve mitolojik metinlerde mevcut dünya görüşü, insan-tabiat münasebetinde, dağ, ağaç, mağara, çeşitli hayvanlar, kozmik (göksel) elemanlar, ana ve atadan doğumların belirdiği, kişileştirilen veya hüviyet kazanan benzetmeleri veya metaforik görünümleri tespit etmek mümkündür. Kültürel formlar içerisinde görünen veya görünmeyen tabiat elemanlarının insan varlığı ile bu denli benzerlik kurulması, evrenin doğal bir parçası dolayısıyla tabii bir fenomen olmasıyla bağlantılı geliştiği anlaşılmaktadır. Soyut manada, Yer-Su Mitolojik Ana kompleksinde gücüne inanılan büyük ruh kavramına bir dönüşümü göstermiştir. Arkeolojik malzemelerin tespitinde, varlıkların anası dolayısıyla üretici bir güce sahip Kutsal Dişi-Yer Ana, metaforik bir zeminde yer tutmuştur. Yeryüzü ve kozmik yapı ile ilgili unsurların dişil bir forma büründüğü, doğurganlık özelliğiyle bütünleştirilen üreme, çoğalma ve koruyucu olma yapısıyla, bağlantılı geliştiği yönünde folklorik malzemelere dikkat çekilmektedir. Yer Ana’nın kişiyle bağlantısında, Tanrı veya yarı tanrılar, tabiat ya da tabiatüstü unsurların özdeşleştirilme veya benzetmeleriyle karşılaşılır. Makale metni, “Türk Kültüründe Mitolojik Ana Kompleksinde Kutsal Dişi Olgusunun Metaforik Bağlamda Ele Alınması”, başlığı çerçevesinde Türk kültüründe ve folklorik malzemelerde tespit edilen metaforik kavram ve kuram dağarcığı ele alınmaya çalışılacaktır.

More from our Archive