STUDENT RESILIENCE – PSYCHOLOGICAL RESOURCE FOR LEADERSHIP DEVELOPMENT: ANALYTICAL REVIEW OF SCIENTIFIC LITERATURE

This article examines student resilience as a psychological resource for leadership development in contemporary higher education. The significance of the research is to accentuate that students should be developed not only professionally but also be resilient, independent, responsible, flexible, and adaptive to take part in the university’s academic and social activities. In this case, resilience is considered not only the ability to cope with stress but also an internal resource allowing students to solve problems, work with uncertain things, and turn negative experiences into positive ones. The aim of the paper is the theoretical justification of the significance of students’ resilience for being a leader based on a literature review. The study is performed as an analytical review. Theoretical analysis, comparative analysis, systematization and scientific generalization are used in the article. The literature review embraces three main areas: approaches to the concept of students’ resilience; studies related to the students’ leadership development and potential; intersections in semantics of resilience and leadership development. The results of the review show that student resilience not only adaptive but also developmental value. It is connected with self-efficacy, self-regulation, communicative flexibility, emotional stability, decision-making, and responsibility in complicated situations. All these characteristics are necessary for leadership development as well. It means that the issue of leadership development of students should be considered not independently from the issue of their psychological resilience, as leadership presupposes responsibility, proactivity, the ability to overcome difficulties, and constructive communication with other people. In summary, the concept of resilience is an important psychological resource for the students’ leadership development. Directions for further research can include empirical studying of the relationship between students’ resilience and their potential and creation of psychological and pedagogical conditions for the development of students’ resilience in universities.

Бұл мақалада студенттердің резиленттілігі қазіргі заманғы жоғары білім берудегі көшбасшылықты дамытудың психологиялық ресурсы ретінде қарастырылады. Бұл тақырыптың өзектілігі қазіргі заманғы университеттік орта студенттерден тек кәсіби білім алуды ғана емес, сонымен қатар төзімділікті, тәуелсіздікті, жауапкершілікті, бейімделуді және академиялық және әлеуметтік өмірге белсенді қатысуға дайындықты дамытуды талап ететіндігінен туындайды. Осы тұрғыда резиленттілік тек стресске төтеп беру қабілеті ретінде ғана емес, сонымен қатар студенттерге белсенділікті сақтауға, қиындықтардан қалпына келуге, белгісіздікке төтеп беруге және одан әрі өсу үшін қиын тәжірибелерді пайдалануға көмектесетін ішкі ресурс ретінде қарастырылады. Бұл мақаланың мақсаты - қазіргі ғылыми әдебиеттерді талдау негізінде студенттердің көшбасшылық қабілетін дамыту үшін резиленттіліктің маңыздылығын теориялық тұрғыдан негіздеу. Зерттеу аналитикалық шолу ретінде жүргізілуде. Жұмыста қолданылған әдістерге теориялық талдау, салыстырмалы талдау, жүйелеу және ғылыми жалпылау кіреді. Әдебиеттерге шолу үш негізгі бағыт бойынша жүргізілді: студенттердің төзімділігін түсіну тәсілдері; студенттердегі көшбасшылықты дамыту мен көшбасшылық әлеуетін зерттейтін зерттеулер; және резилиенттілік пен көшбасшылықты дамыту арасындағы семантикалық қиылысулар. Шолу барысында студенттердің резилиенттілігі тек бейімделушілік қана емес, сонымен қатар дамушылық құндылығы да бар екені анықталды. Ол өзін-өзі реттеумен, өзін-өзі қамтамасыз етумен, эмоционалдық тұрақтылықпен, жауапкершілікпен, коммуникативтік икемділікпен және күрделі жағдайларда шешім қабылдау қабілетімен байланысты. Бұл сипаттамалар сонымен қатар көшбасшылықты дамытудың маңызды алғышарттары болып табылады. Студенттердің көшбасшылық дамуын олардың психологиялық төзімділігінен бөлек қарастыруға болмайтыны көрсетілген, себебі көшбасшылық белсенді болу, жауапкершілікті алу, қиындықтарды жеңу және басқалармен сындарлы өзара әрекеттесу қабілетін талап етеді. Резиленттілік студенттердің көшбасшылық қабілетін дамыту үшін маңызды психологиялық ресурс деп санауға болады деген қорытынды жасалды. Зерттеудің одан әрі мүмкіндіктеріне студенттердің резиленттілігі мен олардың көшбасшылық әлеуеті арасындағы байланысты эмпирикалық түрде зерттеу, сондай-ақ университеттің білім беру ортасында тұрақтылықты дамыту үшін психологиялық және педагогикалық жағдайларды әзірлеу кіреді.

Статья посвящена аналитическому рассмотрению резилентности студентов как психологического ресурса лидерского развития в условиях современного высшего образования. Актуальность темы определяется тем, что университетская среда сегодня требует от обучающихся не только освоения профессиональных знаний, но и развития устойчивости, самостоятельности, ответственности, адаптивности и готовности к активному участию в социальной и образовательной жизни. В статье резилентность рассматривается не только как способность противостоять стрессу, но и как внутренний ресурс личности, обеспечивающий сохранение активности, восстановление после трудностей, принятие неопределенности и использование сложного опыта для дальнейшего роста. Цель статьи заключается в теоретическом обосновании значения резилентности студентов для их лидерского развития на основе анализа современной научной литературы. Исследование выполнено в формате аналитического обзора. В качестве методов использованы теоретический анализ, сравнительно-сопоставительный анализ, контент-анализ, систематизация и научное обобщение. Анализ литературы проводился в три этапа. На первом этапе были выделены основные подходы к пониманию резилентности студентов. На втором этапе рассмотрены исследования, раскрывающие лидерское развитие и лидерский потенциал студенческой молодежи. На третьем этапе выявлены смысловые пересечения между резилентностью и лидерским развитием. В результате обзора установлено, что резилентность студентов имеет не только адаптационное, но и развивающее значение. Она связана с саморегуляцией, самоэффективностью, эмоциональной устойчивостью, ответственностью, коммуникативной гибкостью и способностью принимать решения в сложных ситуациях. Эти характеристики одновременно выступают важными условиями лидерского становления. Показано, что лидерское развитие студентов нельзя рассматривать отдельно от их психологической устойчивости, поскольку лидерская позиция требует способности сохранять активность, брать ответственность, преодолевать трудности и конструктивно взаимодействовать с другими людьми. Сделан вывод о том, что резилентность может рассматриваться как один из значимых психологических ресурсов лидерского развития студентов. Перспективой дальнейших исследований является эмпирическое изучение взаимосвязи между уровнем резилентности студентов и показателями их лидерского потенциала, а также разработка психолого-педагогических условий развития резилентности в образовательной среде вуза.