DOI: 10.26650/oba.1775822 ISSN: 2458-7982

Osmanlı Eğitim Yapılarında Kız Mektepleri: Malhatun İnas Mektebi’nde Koruma ve Yeniden İşlevlendirme Süreci

Furkan Bayram, Ruşen Ergün, İzzettin Kutlu
Show PDF Cite
Tanzimat Fermanı’nın ilanı (1839) ile başlayan Osmanlı modernleşme sürecinin temel yapı taşlarından biri eğitim reformlarıdır. Söz konusu reformların yerel ölçekteki uygulamaları kapsamında, imparatorluğun çeşitli bölgelerinde kız çocuklarının eğitimi için “İnas Mektepleri” inşa edilmiştir. Bu mekteplerden,günümüze kadar değişimler geçirerek ulaşmış önemli örneklerden biri de 1906 yılında Bilecik’te inşa edilen ve günümüzde Kur’an Kursu olarakkullanılan Malhatun İnas Mektebi’dir. Bu çalışmada, Malhatun İnas Mektebinin yapım süreci, geçirdiği dönemsel müdahaleler ve mimari özellikleri dönemin tarihsel bağlamında incelenerek yorumlanmış, bu bağlamda yapının inşa edildiği dönemdeki yeri ve önemi vurgulanmaya çalışılmıştır. Çalışma; literatür taraması ve arşiv materyallerinin incelenmesi adımlarının ardından, alan çalışmaları, işlevsel dönüşüm analizleri ve değerlendirme aşamalarını içermektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, yapının hem mekânsal hem de cephe düzeni açısından Geç Osmanlı eğitim yapıları tipik özelliklerini yansıttığı tespit edilmiştir. Söveli pencere ve kapı düzeni, kat silmeli sade cephe düzeni ve simetrik plan ortak özelliklere örnek olarak gösterilebilir. Yapının sosyal hizmet binası ve aşevi olarak işlevlendirildiği dönemlerde mekânsal organizasyona ve yapı bileşenlerine yapılan müdahaleler, uluslararası koruma ilkelerinin öngördüğü kriterlerle örtüşmeyerek yapının özgün değerine zarar vermiştir. Buna karşılık, Kuran Kursu olarak yeniden işlevlendirildiği son restorasyon sürecinde yapının özgün fiziksel nitelikleri büyük ölçüde geri kazandırılmış ve özgün kullanımına yakın bir eğitim işleviyle sürdürülebilirliği sağlanarak kültürel mirasın korunmasına olumlu bir katkı sunulmuştur. Bu çalışma Malhatun İnas Mektebi örneğinde görüldüğü gibi Osmanlı eğitim mirasına ait yapılarının çağdaş koruma ilkeleri doğrultusunda yeniden işlevlendirilmesinin mümkün ve sürdürülebilir olduğunu göstermektedir.

More from our Archive