DOI: 10.26650/jos.1931712 ISSN: 2717-6916

Güney Asya Düşünsel Geleneğinde Hindu Metafizik Döngüsü: Şiva Purāṇa’da Liṅga Kozmogonisi, Satī ve Andhaka Söylenceleri Üzerine Bir İnceleme

Yalçın Kayalı, Mustafa Yıldırım
Show PDF Cite
Bu çalışma, Şiva Purāṇa’yı merkeze alan bir okuma çerçevesinde Şivacı geleneğin kozmoloji anlayışının ontolojik ve teolojik temellerini ele almaktadır. Bu amaç doğrultusunda Liṅga kozmogonisi, Satī efsanesi ve Andhaka anlatısı, Şivacı kozmolojinin temel kurucu anlatıları olarak incelenmektedir. Makale, söz konusu üç anlatıyı birbirinden bağımsız mitolojik anlatılar olarak değil; Şivacı düşüncede kozmik düzenin kuruluşu, ihlali ve yeniden tesisi süreçlerini temsil eden bütüncül bir metafizik döngünün aşamaları olarak ele almaktadır. Liṅga anlatısı, Şiva’nın zamansız ve biçim-ötesi mutlak ilke olarak kozmik merkezi tesis edişini simgelerken; Satī efsanesi, bu merkezin kurban yoluyla yeniden kurulmasını ve bireysel bilincin ilahi özle birleşmesini temsil eder. Andhaka efsanesi ise cehaletin (avidyā) kaotik tezahürünün yok edilmekten ziyade tövbe ve dönüşüm yoluyla kozmik hiyerarşiye yeniden dâhil edilmesini anlatır. Çalışma, bu anlatıları Mircea Eliade’nin hierophany, kozmik merkez ve kurban–yeniden yaratım modeliyle; ayrıca avidyā–cñāna diyalektiği çerçevesinde felsefi olarak çözümlemektedir. Literatürde Şiva Purāṇa genellikle betimleyici ve metin-tanıtıcı çalışmalarla ele alınmıştır. Mitlerin içsel ilişkisi ve ontolojik sürekliliği ihmal edilmiştir. Bu makale, söz konusu boşluğu doldurarak Şiva’nın yalnızca yıkıcı değil, kaosu dönüştüren, bilinci tesis eden ve düzeni süreklileştiren mutlak ilke olarak konumlandığını göstermeyi hedeflemektedir. Böylece Şivacı kozmoloji, durağan bir metafizik yapı değil; ihlal, kriz ve dönüşümle işleyen dinamik bir ontolojik sistem olarak yeniden yorumlanmaktadır.

More from our Archive