DOI: 10.59379/tdpd.1852282 ISSN: 2687-2722

Dini Hoşgörü Ölçeği-(DHÖ): Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışması

Mustafa Memiş
Show PDF Cite
Bu makalede, din psikolojisi literatüründe dini hoşgörü düzeyini ölçmeye yönelik özgün bir ölçme aracının bulunmamasından hareketle, bu boşluğu karşılayacak ve konuya ilişkin sonraki araştırmalarda kullanılabilir bir psikometrik araç sunacak Dini Hoşgörü Ölçeği’nin (DHÖ) geliştirilmesi amaçlanmıştır. Ölçek geliştirme süreci, kapsamlı literatür taraması ve alan uzmanlarının sistematik değerlendirmeleri temelinde yürütülmüştür. Bu aşamada 15 maddeden oluşan beşli Likert tipinde bir aday form hazırlanmış; maddeler açıklık, gereklilik ve kavramsal özgünlük ölçütleri çerçevesinde uzman görüşüne sunulmuştur. Değerlendirme sonucunda hiçbir maddenin ölçekten çıkarılmasını gerektiren bir durum saptanmamış; ancak madde havuzundaki dokuz maddede ifade ve içerik düzeyinde düzenlemeler yapılmıştır. Uzman değerlendirmeleri ve etik onay süreci tamamlandıktan sonra ölçeğin psikometrik özellikleri üç ayrı çalışma grubu üzerinden test edilmiştir. Araştırma, farklı fakültelerde öğrenim gören toplam 523 üniversite öğrencisiyle yürütülmüştür. Birinci çalışma grubu (n=164) Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ikinci çalışma grubu (n=280) Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), üçüncü çalışma grubu (n=79) ise test-tekrar test güvenirliği için kullanılmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde örneklem büyüklüğünün madde sayısının en az 5–10 katı olması gerektiği ilkesi gözetilmiş ve bu ölçüt bütün aşamalarda karşılanmıştır. İlk uygulamada elde edilen verilerle AFA yapılmış, faktörler arasında ilişki bulunabileceği varsayımı nedeniyle Promax eğik döndürme yöntemi tercih edilmiştir. AFA sonucunda faktör yükü 0,40’ın altında kalan madde bulunmamakla birlikte birden fazla faktörde yüksek yük değeri veren üç madde analiz dışı bırakılmıştır. Böylece ölçek, 12 madde ve dört faktörden oluşan çok boyutlu bir yapıya ulaşmıştır. Farklı örneklemle yürütülen DFA, dört faktörlü yapının kabul edilebilir uyum değerleri ürettiğini ve kuramsal modelin istatistiksel olarak desteklendiğini göstermiştir. Test-tekrar test uygulamasında iki hafta arayla elde edilen ölçümler arasında yüksek, pozitif ve anlamlı ilişki belirlenmiş; bu bulgu ölçeğin zamana karşı tutarlılığını desteklemiştir. Bulgular, DHÖ’nün dini hoşgörü düzeyini belirlemede psikometrik açıdan geçerli, güvenilir ve davranış bilimleri araştırmalarında kullanılabilir bir ölçme aracı olduğunu; ayrıca din psikolojisi alanındaki nicel çalışmalara standart, karşılaştırılabilir ve uygulanabilir bir veri üretme zemini sağlayabileceğini açık biçimde göstermektedir.

More from our Archive