DOI: 10.54733/smar.1859172 ISSN: 2718-1081

Bilimsel Teorilerin Öngörücü Başarısı ve Bilimsel Gerçekçilik: Mucize Yok Argümanının Eleştirel Bir Değerlendirmesi

Burcin Balduk
Show PDF Cite
Bilimsel teorilerin güçlü öngörü başarıları, bilimsel gerçekçilik lehine önemli bir sezgi üretmektedir. Bununla birlikte kötümser tümevarım, eksik belirlenim ve yapımcı görgülcülük gibi itirazlar, başarıdan hakikate ya da yaklaşık doğruluğa geçişin otomatik olmadığını göstermektedir. Bu çalışma, bilimsel teorilerin öngörücü başarısının yalnızca bilimsel gerçekçilikle mi yeterince açıklanabileceği sorusunu, başarı–hakikat ilişkisinin hangi koşullarda kurulabileceğini tartışarak incelemektedir. Bu amaçla bilimsel gerçekçiliğin temel tezleri ve mucize yok argümanı ele alınmakta; buna karşı geliştirilen antirealist ve realist-sınırlayıcı itirazlar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmektedir. Analiz, bilimsel başarının tekil ve homojen bir kategori olmadığını; görgül uygunluk, riskli yeni öngörü, açıklayıcı bütünlük ve teknoloji/uygulama başarısı gibi farklı başarı türlerinin aynı düzeyde ontolojik ve epistemik bağlılık gerektirmediğini göstermektedir. Sonuç olarak, bilimsel teorilerin öngörücü başarısı realizmi mantıksal olarak zorunlu kılmamakta; ancak özellikle riskli yeni öngörü ve teknoloji/uygulama başarısı söz konusu olduğunda seçici ve dereceli bir realist bağlılık lehine daha güçlü epistemik destek sunmaktadır. Bu çerçevede makale, bilimsel başarının epistemik anlamını daha ayrıştırıcı biçimde ortaya koyarak hem realizm-antirealizm tartışmasına hem de sosyal bilimlerde kuram geliştirme tartışmalarına katkı sunmaktadır.

More from our Archive