AZƏRBAYCAN MƏKTƏBLİLƏRİNDƏ ARTIQ ÇƏKİ VƏ PİYLƏNMƏNİN YAYILMASI VƏ DAVRANIŞ RİSK AMİLLƏRİ: ÜMUMDÜNYA SƏHİYYƏ TƏŞKİLATININ COSI TƏŞƏBBÜSÜNÜN 2022-Cİ İL RAUNDUNUN NƏTİCƏLƏRİ

Məqsəd. 8 yaşlı uşaqlarda artıq çəki və piylənmənin miqyasını qiymətləndirmək və qidalanma hərəkət davranışları, eləcə də COVID-19 dövrünün təsirini təsvir etmək. Materiallar və metodlar. COSI protokoluna uyğun milli-reprezentativ kəsiyinəmsal tədqiqat (2021/2023 raundu). İki mərhələli, təbəqələşdirilmiş klaster seçmə: 12 region üzrə 128 məktəb; 2 827 8-yaşlı uşaq müayinə olunub (54% oğlan). Boy və çəki standart cihazlarla ölçülüb (SECA 213/874). Bədən kütlə indeksi (BKİ) ÜST (2007) istinadlarına görə Z-bal kimi şərh edilib. Valideyn anketi qidalanma, fiziki aktivlik, ekran vaxtı, yuxu və məktəb mühitini, xüsusi modul isə pandemiya dövründə dəyişiklikləri toplayıb. Analiz SPSS 21 ilə aparılıb. Nəticələr. Artıq çəki (piylənmə daxil) — 26,9%; piylənmə — 10,7%. Oğlanlarda göstəricilər qızlarla müqayisədə yüksəkdir (28,4%/12,0% vs 25,2%/9,3%); şəhərdə kəndə nisbətən daha çoxdur (32,4%/13,4% vs 20,8%/7,8%). Ən yüksək yayılma: Bakı (34,8%) və Gəncə–Daşkəsən (31,8%); ən aşağı: Lənkəran–Astara (12,5%) və Quba–Xaçmaz (8,2%). Hər gün səhər yeməyi — 64,7%; şəkərli içkiləri (SSB) həftədə ≥3 dəfə içənlər — 27,5% (hər gün — 13,8%). İdman bölməsinə gedənlər — 23,2% (≥3 saat/həftə — 8,0%); iş günləri ≥2 saat ekran vaxtı — 54% (həftəsonu — 81,4%). Orta yuxu müddəti — 9,74 saat. Pandemiya dövründə şirniyyat qəbulu artıb və 12,4% uşaqda çəki artımı valideynlər tərəfindən bildirilib. Nəticə. Hər dörd-üç uşaqdan biri artıq çəki və ya piylənməyə malikdir; risk xüsusilə şəhərlərdə və oğlanlarda yüksəkdir. Məktəb qidalanma siyasəti, SSB məhdudiyyəti, aktiv infrastruktur, ailələr üçün İT-xəbərdarlıqlar və regiona-uyğun proqramlar zəruridir.