DOI: 10.26650/sty.2026.1848743 ISSN: 2717-6940

17. Yüzyıl Babürlü Resminde Binbir Gece’nin İzleri: Seyfe’l-Mülûk ve Bedî‘ü’l-Cemâl Anlatısındaki Fantastik Unsurların Görsel Temsilleri

Büşra Buladı, Fatma Yaşar, Gulzoda Makhmudjonova Akay
Show PDF Cite
Bu çalışma, Timurlu, Safevi ve yerel Hint kültürlerinin sentezlendiği Babürlü resim geleneği içerisinde, Binbir Gece Masalları külliyatında da yer alan Seyfe’l-Mülûk ve Bedî‘ü’l-Cemâl anlatısının görselleştirilmesini konu edinmektedir. Araştırmanın temel odağını, İsviçre Fondation Martin Bodmer Kütüphanesi’nde Cod. Bodmer 550 numarasıyla kayıtlı olan ve Hicrî 1033 (1623-1624) yılına tarihlenen, bilinen tek resimli Babürlü Seyfe’l-Mülûk yazması oluşturmaktadır. Toplam 56 sayfa ve 32 minyatür içeren bu yazma, Cihangir dönemi natüralizmi ile tekniğin birleştiği Şah Cihan üslubunun izlerini taşıması bakımından sanat tarihi açısından eşsiz bir konuma sahiptir.Literatürde Binbir Gece Masallarının görsel temsilleri genellikle 19. yüzyıl Kaçar dönemi İran resim geleneği üzerinden ele alınmış, ancak Babürlü resim sanatındaki özgün yansımaları üzerine bütüncül bir ikonografik inceleme yapılmamıştır. Makale, söz konusu boşluğu doldurmak amacıyla nüshada yer alan tasvirleri; peri, Nesnâs, ifrit ve ejderha gibi fantastik ve mitolojik unsurlar odağında sistematik bir biçimde analiz etmektedir. Çalışma kapsamında, bu doğaüstü varlıkların morfolojik özellikleri, giyim kuşam detayları, sembolik içerikleri ve kompozisyon içerisindeki anlamları incelenmiş; Osmanlı ve Hint gelenekleriyle olan üslup etkileşimleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir.Analizler sonucunda, Arap mitolojisinden beslenen bu figürlerin Babürlü sanatçıları tarafından nasıl yeniden yorumlandığı ve dönemine has gerçekçi estetik anlayışı içerisinde nasıl melez bir görsel dile dönüştürüldüğü ortaya konulmuştur. Özellikle üç gruba ayrılan peri kurguları, hayvanî başlara sahip tüylü Nesnâs figürleri ve farklı tipolojilerdeki ifrit tasvirleri üzerinden anlatının görsel kurgusu çözümlenmiştir. Bu yönüyle çalışma, hem Babürlü minyatür sanatı üzerine yapılan araştırmalara hem de Doğu’nun fantastik anlatıları üzerine gerçekleştirilen ikonografik incelemelere bilimsel ve özgün bir katkı sağlamaktadır.

More from our Archive