ОҚУШЫЛАРДЫҢ ДЕНЕ ТӘРБИЕСІ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ОЙЫНДАРЫНЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МАҢЫЗЫ

Бұл ғылыми мақалада қазақтың ұлттық ойындары мен дене тәрбиесі негіздерінің теориясын дамытушылық және тұлғалық бағдарланған оқытудың педагогикалық теорияларымен интеграциялау негізінде оқушылардың дене тәрбиесі жүйесінің экспериментін модельдеу және сынақтан өткізуі қарастырылды. Зерттеудің мақсаты – қазақтың ұлттық ойындары негізінде оқушылардың дене тәрбиесі жүйесін дамыту қажеттілігін әдіснамалық, психологиялық, әлеуметтанулық, жалпы педагогикалық және көркемдік-педагогикалық, әдістемелік және дидактикалық тұрғыдан қарастыру. Зерттеудің негізгі идеясы – білім берудің барлық сатыларындағы оқушылардың этнопедагогикалық талғамдарын қалыптастыру және дамыту, қоғам өмірін жандандыратын оқушылардың қызығушылығының эстетикалық қажеттілігін жасау; қазақ ұлттық ойындарының негізінде дене шынықтыру жүйесін дамыту саласындағы отандық этнопедагогикалық білім беру дәстүрлерін сақтау және оларды жаңа ұрпаққа беру; қазақ ұлттық ойындарының шығармашылық әлеуетін ашуға ықпал ететін зияткерлік даму факторы ретінде пайдалану; зерттеу барысын жан-жақты талдау; зерттеудің белгіленген мақсаттары мен міндеттеріне сәйкес эксперименттің айқындаушы, қалыптастырушы және басқа түрлерін ұйымдастыру; қазақ ұлттық ойындары негізінде оқушылардың дене тәрбиесі бойынша нәтижелі педагогикалық қызметпен қамтамасыз ету. Зерттеудің ғылыми маңызы тәрбие мен оқытудың дидактикалық қағидаттарын нақтылауда, оқушылардың дене тәрбиесі жүйесінің қазақ ұлттық ойындарына бағытталуын іріктеу қағидаттарын тұжырымдау. Практикалық маңызы зерттеу нәтижелерін білім беру ұйымдарында педагогтер және әлеуметтік педагогтер пайдалана алуымен айқындалады. Қазақ ұлттық ойындары бойынша оқушылардың дене шынықтыру-спорттық тәрбиелеу жүйесін дамыту және оқушылардың денсаулығы мен өміріне дұрыс көзқарасын дамыту мәселесін шешуге ықпал ету үшін дене тәрбиесінің негізгі сабақтарын үйлестірудің қазақ ұлттық ойындарына бағытталған оқушылардың өмір салтын қалыптастырудың дамытушылық, оқыту және сауықтыру бағытындағы ұтымды жолдары әзірленді. Жүргізілген зерттеудің мәні – оқушылар дене тәрбиесі процесінде қазақтың ұлттық ойындары негізінде түрлендірілген іс-әрекеттерде іске асырылатын білімді, дағдыларды игеруінде. Нәтижесінде – қазақ ұлттық ойындары негізінде педагогикалық тұрғыда оқушылар салауатты өмір салтын ұстанды; дене шынықтыру сабақтарында оқушылардың жеке денсаулығын сақтауға және тәрбие – білім беру процесінің ажырамас бөлігі болып табылатын салауатты өмір салтына бағдарлануы қалыптасты.

В данной научной статье рассмотрено моделирование и апробация эксперимента системы физического воспитания учащихся на основе интеграции теории казахских национальных игр и основ физического воспитания с педагогическими теориями развивающего и личностно-ориентированного обучения. Цель исследования-рассмотреть необходимость развития системы физического воспитания школьников на основе казахских национальных игр с методологической, психологической, социологической, общепедагогической и художественно-педагогической, методической и дидактической точек зрения. Основная идея исследования-формирование и развитие этнопедагогических вкусов учащихся на всех ступенях образования, создание эстетической потребности в интересе учащихся, оживляющей жизнь общества; сохранение традиций отечественного этнопедагогического образования в области развития системы физической культуры на основе казахских национальных игр и передача их новому поколению; использование казахских национальных игр как фактора интеллектуального развития, способствующего раскрытию творческого потенциала; всесторонний анализ хода исследования; организация определяющих, формирующих и других видов эксперимента в соответствии с установленными целями и задачами исследования; проведение казахских национальных игр обеспечение продуктивной педагогической деятельности по физическому воспитанию учащихся. Научная значимость исследования заключается в уточнении дидактических принципов воспитания и обучения, выработке принципов отбора направленности системы физического воспитания учащихся на казахские национальные игры. Практическая значимость определяется тем, что результаты исследования могут быть использованы педагогами и социальными педагогами в организациях образования. Для развития системы физкультурно-спортивного воспитания учащихся по казахским национальным играм и содействия решению проблемы развития правильного отношения к здоровью и жизни учащихся разработаны рациональные пути координации основных уроков физического воспитания в развивающей, обучающей и оздоровительной направленности формирования образа жизни учащихся, ориентированного на казахские национальные игры. Суть проведенного исследования заключается в том, что учащиеся приобрели знания, умения, реализуемые в процессе физического воспитания в деятельности, преобразованной на основе казахских национальных игр. В результате – на основе казахских национальных игр педагогически учащиеся вели здоровый образ жизни; на уроках физической культуры сформировалась ориентация учащихся на сохранение личного здоровья и здоровый образ жизни, являющийся неотъемлемой частью воспитательно – образовательного процесса.

This scientific article examines the modeling and testing of the experiment of the physical education system of students based on the integration of the theory of Kazakh national games and the basics of physical education with pedagogical theories of developmental and personality-oriented learning. The purpose of the study is to consider the need to develop a system of physical education for schoolchildren based on Kazakh national games from a methodological, psychological, sociological, general pedagogical and artistic-pedagogical, methodological and didactic points of view. The main idea of the research is the formation and development of ethnopedagogic tastes of students at all levels of education, the creation of an aesthetic need for the interest of students, revitalizing the life of society.; preservation of the traditions of national ethnopedagogic education in the field of physical culture system development based on Kazakh national games and their transfer to a new generation; the use of Kazakh national games as a factor of intellectual development, contributing to the disclosure of creative potential; comprehensive analysis of the research; organization of defining, formative and other types of experiment in accordance with the established goals and objectives of the study; holding of the Kazakh national games ensures productive pedagogical activities for physical education of students. The scientific significance of the research lies in clarifying the didactic principles of education and training, developing principles for selecting the orientation of the physical education system of students for the Kazakh national games. The practical significance is determined by the fact that the research results can be used by teachers and social educators in educational organizations. To develop the system of physical culture and sports education of students in the Kazakh national games and to help solve the problem of developing a proper attitude to the health and life of students, rational ways have been developed to coordinate the main lessons of physical education in the development, educational and recreational orientation of the formation of a lifestyle of students focused on the Kazakh national games. The essence of the research is that students have acquired knowledge and skills implemented in the process of physical education in activities transformed on the basis of Kazakh national games. As a result, on the basis of the Kazakh national games, students pedagogically led a healthy lifestyle; in physical education lessons, students were oriented towards maintaining personal health and a healthy lifestyle, which is an integral part of the educational process.