БІЛІМ БЕРУДІ ЦИФРЛАНДЫРУ ЖАҒДАЙЫНДА НЕГІЗГІ МЕКТЕПТЕ МАТЕМАТИКАНЫ ОҚЫТУДЫҢ ДИДАКТИКАЛЫҚ ШАРТТАРЫ

Мақалада білім беруді цифрландыру жағдайында негізгі мектепте математиканы оқытудың тиімділігін қамтамасыз ететін дидактикалық жағдайлар қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі қазіргі мектеп тәжірибесінде цифрлық ресурстар кеңінен қолданылатындығымен анықталады, бірақ олардың педагогикалық әлеуеті математикалық мазмұнды игеру логикасымен және сабақ құрылымымен жеткіліксіз байланысты болғандықтан толық көлемде жүзеге асырылмайды. Математикалық білім берудің ерекшеліктері оқу процесін қатаң дидактикалық ұйымдастыруды қажет етеді, өйткені математикалық ұғымдарды игеру көрнекі бейнелерден жазудың символдық формаларына және логикалық пайымдауға көшумен байланысты. Зерттеудің мақсаты – 5-9 сынып оқушыларына математиканы оқыту процесінде цифрлық білім беру ресурстарын пайдаланудың тиімділігін қамтамасыз ететін дидактикалық жағдайларды анықтау және ғылыми негіздеу. Зерттеудің ғылыми жаңалығы негізгі мектепте математиканы оқыту барысында цифрлық ресурстарды тиімді пайдаланудың дидактикалық шарттарының пәндік ерекшелік негізінде нақтылануында. Атап айтқанда, цифрлық құралдарды сабақ құрылымының кезеңдеріне (жаңа материалды түсіндіру, бекіту, қалыптастырушы бағалау, рефлексия) мақсатты сәйкестендірудің оқу нәтижесіне оң әсері эксперименттік және салыстырмалы талдау арқылы дәлелденді. Зерттеудің әдіснамалық негізі жүйелік, белсенділік және құзыреттілік тәсілдер болды. Жұмыста ғылыми әдебиеттерді салыстырмалы-аналитикалық талдау, педагогикалық эксперимент, оқушылар мен мұғалімдердің онлайн сауалнамасы, сондай-ақ педагогикалық бақылау қолданылды. Эмпирикалық база Алматы қаласының үш жалпы білім беретін мектебін қамтыды. Сауалнамаға 230 оқушы мен 28 мұғалім, экспериментке 230 оқушы қатысты. Салыстырмалы талдау эксперименттік топтың оқу нәтижелері, мотивациясы және дербестік көрсеткіштері бақылау тобына қарағанда жоғары болғанын көрсетті. Зерттеу нәтижелері математиканы оқытуда цифрлық құралдарды тиімді қолданудың дидактикалық шарттарын нақтылауға мүмкіндік берді. Цифрландырудың нәтижелілігі пайдаланылатын технологиялардың санымен емес, олардың педагогикалық интеграциясының сапасымен, оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып және мұғалімнің цифрлық білім беру ортасында жұмыс істеуге кәсіби дайындығымен анықталатынына дәлел болды. Зерттеудің практикалық маңыздылығы математика сабақтарын жобалау кезінде алынған нәтижелерді пайдалану, мұғалімдерге арналған әдістемелік ұсыныстар мен біліктілікті арттыру бағдарламаларын әзірлеу болып табылады.

В статье рассматриваются дидактические условия, обеспечивающие эффективность обучения математике в основной школе в условиях цифровизации образования. Актуальность исследования определяется широким использованием цифровых ресурсов в современной школьной практике, однако их педагогический потенциал реализуется не в полной мере вследствие недостаточной связи с логикой усвоения математического содержания и структурой урока. Специфика математического образования требует строгой дидактической организации учебного процесса, поскольку усвоение математических понятий связано с переходом от наглядных образов к символическим формам записи и логическому рассуждению. Цель исследования заключается в выявлении и научном обосновании дидактических условий, обеспечивающих эффективное использование цифровых образовательных ресурсов в процессе обучения математике учащихся 5–9 классов. Научная новизна исследования состоит в уточнении дидактических условий эффективного применения цифровых ресурсов в обучении математике в основной школе на основе предметной специфики. В частности, экспериментальным и сравнительным анализом доказано положительное влияние целенаправленного соотнесения цифровых средств с этапами структуры урока (объяснение нового материала, закрепление, формирующее оценивание, рефлексия) на образовательные результаты. Методологическую основу исследования составили системный, деятельностный и компетентностный подходы. В работе использованы сравнительно-аналитический анализ научной литературы, педагогический эксперимент, онлайн-опрос учащихся и учителей, а также педагогическое наблюдение. Эмпирическая база охватила три общеобразовательные школы города Алматы. В опросе приняли участие 230 учащихся и 28 учителей, в эксперименте – 230 учащихся. Сравнительный анализ показал, что учебные результаты, мотивация и показатели самостоятельности экспериментальной группы оказались выше по сравнению с контрольной группой. Результаты исследования позволили уточнить дидактические условия эффективного использования цифровых средств в обучении математике. Доказано, что результативность цифровизации определяется не количеством используемых технологий, а качеством их педагогической интеграции, учетом возрастных особенностей обучающихся и профессиональной готовностью учителя к работе в цифровой образовательной среде. Практическая значимость исследования заключается в возможности использования полученных результатов при проектировании уроков математики, разработке методических рекомендаций для учителей и программ повышения квалификации.

The article examines the didactic conditions that ensure the effectiveness of teaching mathematics in lower secondary school within the context of digitalization of education. The relevance of the study is determined by the widespread use of digital resources in modern school practice; however, their pedagogical potential is not fully realized due to insufficient alignment with the logic of mastering mathematical content and lesson structure. The specificity of mathematics education requires a strictly organized didactic learning process, since the acquisition of mathematical concepts is associated with the transition from visual representations to symbolic forms of notation and logical reasoning. The purpose of the study is to identify and scientifically substantiate the didactic conditions that ensure the effective use of digital educational resources in teaching mathematics to students in grades 5-9. The scientific novelty of the research lies in specifying the didactic conditions for the effective use of digital resources in lower secondary mathematics education based on subject-specific features. In particular, the positive impact of purposefully aligning digital tools with the stages of lesson structure (presentation of new material, consolidation, formative assessment, and reflection) on learning outcomes was proven through experimental and comparative analysis. The methodological framework of the study was based on systemic, activity-based, and competence-based approaches. The research employed comparative and analytical review of scientific literature, a pedagogical experiment, online surveys of students and teachers, as well as pedagogical observation. The empirical base included three general secondary schools in Almaty. The survey involved 230 students and 28 teachers, while 230 students participated in the experiment. Comparative analysis showed that the experimental group demonstrated higher academic performance, motivation, and independence indicators than the control group. The findings made it possible to clarify the didactic conditions for the effective use of digital tools in mathematics teaching. It was demonstrated that the effectiveness of digitalization is determined not by the number of technologies used, but by the quality of their pedagogical integration, consideration of students’ age characteristics, and the teacher’s professional readiness to work in a digital educational environment. The practical significance of the study lies in the possibility of applying the obtained results in designing mathematics lessons, developing methodological recommendations for teachers, and improving professional development programs.